Gerard UNGER — Beelden van letters

Gerard UNGER, Type An Sich, opening Matthew CARTER exhibition The Most Widely Read Man In The World, 2012 (Foto © Roger LAUTE)

Biografie Gerard UNGER
Gerard UNGER (*1942), grafisch ontwerper, letterontwerper, typograaf en typo-grafisch adviseur. Aan de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam heb ik grafische vormgeving en letterontwerpen gestudeerd, en sinds 1972 ben ik free lance vormgever. Ik geef les aan de Gerrit Rietveld Academie en ben professor aan het Department of Typography and Graphic Communication van de Univer-siteit van Reading in Engeland.

Mijn eerste letterontwerp was de Markeur, voor Joh. Enschedé en Zonen (1972), en het tweede de M.O.L. voor de metro van Amsterdam (1974). Daarna volgden:  Demos (Hell, 1976), Praxis (Hell, 1977), Hollander (Hell, 1983), Flora (Hell, 1984), Swift (Hell, 1985 en 1995 privé), Amerigo (Bitstream, 1986), Oranda (océ en Bitstream, 1987), Argo (urw & Dutch Type Library, 1991), Delftse Poort (Nationale Nederlanden, 1991), Decoder (FontShop, 1992), Gulliver (voor eigen bedrijf, 1993). In 1996 heb ik het lettertype ontworpen voor de wegwijzers langs de Nederlandse wegen (anwb, 1997), daarna de Capitolium (Rome, 1998, eigen bedrijf, 2000), Paradox (Dutch Type Library, 1999), en voorts voor eigen bedrijf:  Coranto (2000) en Vesta (2001). Na een relatie van 15 jaren, vanaf 1974, met de firma Hell (overgenomen door Linotype, op hun beurt weer overgenomen door Heidelberg), verkoop ik nu zelf enkele van mijn eigen lettertypes.

In 1984 heb ik de H.N. Werkmanprijs ontvangen voor de wijze waarop ik letterontwerpen heb verbonden met technische ontwikkelingen, in 1988 de Gravisieprijs voor het concept van de Swift en in 1991 de Maurits Enschedé-Prijs voor al mijn letterontwerpen.

Als grafisch vormgever ontwerp ik huisstijlen, tijdschriften, kranten, boeken en vele andere zaken. Regelmatig schrijf ik over mijn vak en geef ik lezingen in binnen- en buitenland. In 1997 is Terwijl je leest verschenen, een boek over lezen, letterontwerpen en taal (Engelse en Duitse vertaling in voorbereiding). In 1998 heb ik, in samenwerking  met n|p|k industrial design, een oriëntatie- en informatiesysteem voor de stad Rome ontworpen, ter gelegenheid van het jubileum van de rk-kerk in 2000, inclusief het lettertype Capitolium.

Gerard UNGER, Type An Sich, opening tentoonstelling Beelden van letters, 2005 (Foto © Catapult)


Gerard UNGER over zijn vier tentoongestelde letters


Gulliver
“Grote binnenvormen van letters hebben mij steeds beziggehouden. Experimenten met leesbaarheid en zuinigheid hebben geleid tot de Gulliver De x-hoogte ervan is zeer groot waardoor stokken en staarten kort zijn. Daardoor lijkt corps 8,5 van de Gulliver even groot als corps 10 van een type als de Times. Met de Gulliver, in de eerste plaats een krantenletter, past er meer tekst op een pagina, of kunnen, bijvoorbeeld, bij een gelijkblijvend aantal woorden illustraties groter worden. De Gulliver wordt gewaardeerd door zowel oudere als jonge lezers. Er is een speciale versie voor tekst in heel kleine corpsen, de Gulliver Compact  (voor listings e.d.).”

Capitolium
“Met de Capitolium, ontworpen voor Rome en het Heilig Jaar 2000, is de tweeduizend jaar oude traditie van openbaar beletteren in Rome voortgezet in de 21ste eeuw. Het concept van de Capitolium is deels gebaseerd op werk van de Italiaanse calligraaf Cresci, die in de 16de eeuw  de letters van de Romeinen aan zijn tijd heeft aangepast. Deze werkwijze is opnieuw gehanteerd om de Romeinse erfenis geschikt te maken voor eigentijdse manieren van lezen en vermenigvuldigen, voor papier en schermen en voor toepassing in vele talen. De Capitolium is geen revival maar een modern ontwerp gebaseerd op traditie. Daardoor is de Capitolium voor zeer veel doeleinden te gebruiken.”

DTL Paradox
“Na het maken van de Gulliver en het anwb-type voor de bewegwijzering van de Nederlandse wegen, allebei ontwerpen waarbij ik stevig gebonden was, had ik er behoefte aan met letterontwerpen een weg met meer vrijheid in te slaan. De Gulliver en de anwb-letter zijn beide types met uitgesproken functies. Met de Paradox heb ik weinig andere ambities gehad dan een mooi type te maken, elegant. Hiermee heb ik een project uit 1975 nieuw leven ingeblazen: het ontwerpen van een type voor boeken, toen nog Diderot genaamd. Er zitten invloeden uit het einde van de 18de eeuw in. Omdat het een moderne letter is met een historische achtergrond, leek Paradox mij een passende naam.”

Capitolium
“Bij het maken van schetsen voor de Capitolium, begin 1998, heb ik overwogen voor Rome een schreefloze letter voor te stellen, gebaseerd op voorlopers van keizerlijke Romeinse kapitalen. Maar het Agenzia romana per la preparazione del Giubileo zag liever een type met schreven in Rome. Uiteindelijk heb ik de Vesta (genoemd naar de tempel van Vesta in Tivoli en de wieg van alle schreefloze drukletters) zelf verder ontwikkeld. Vesta en BigVesta zijn smaller, levendiger en zuiniger dan enkele veelgebruikte schreeflozen (Arial, Helvetica), en tonen een duidelijk verschil tussen dikke en dunne delen. Hierdoor zijn deze letters sterke kandidaten voor kranten, tijdschriften en boeken.”

INTERVIEW, De Morgen, 10 februari 2005
Jullie lettertype blijft afwijken en provoceren
EXPO | Gerard UNGER ontwierp de letter van De Morgen
Armand
PLOTTIER

Grafisch ontwerper Gerard UNGER (°1942) is een van de belangrijkste letterontwerpers van de laatste dertig jaar. Miljoenen mensen lezen dagelijks zijn font in kranten als USA Today, Het Laatste Nieuws en, dichter bij uw deur, De Morgen. Vanaf vandaag exposeert hij in Antwerpen.

De Morgen gebruikt mijn ‘Swift’ voor lopende tekst, mijn bekendste lettertype, of toch mijn meest verspreide. Ooit werd dat als krantenletter op de markt gebracht, maar ondertussen wordt de Swift ook zeer vaak daarbuiten gebruikt”, aldus UNGER. De Nederlander studeerde aan de Gerrit Rietveld Academie te Amsterdam, werkte samen met Nederlands bekendste grafisch ontwerper, Wim CROUWEL, en is sinds 1972 freelance vormgever en lesgever. Hij maakte ook de letters voor de bewegwijzering in Nederland en ontwierp een oriëntatie- en informatiesysteem voor de stad Rome.

“Enkele jaren geleden sprak een man me aan in de Brusselse Taverne du Passage. Zo gauw hij hoorde dat ik ontwerper was, begon hij De Morgen te prijzen. Toen ik hem vertelde hoe de vork precies in de steel zat, werd ik prompt Mr. Swift voor hem”, lacht hij.

In feite zijn alle fonts UNGER even dierbaar. “Eerlijk gezegd hou ik het meest van het lettertype dat ik nog niet heb gemaakt. Met de Swift slaagde ik er wel in om twee ingrediënten goed gedoseerd te combineren. Aan de ene kant is de Swift heel conventioneel, volstrekt bruikbaar voor een krant. Maar anderzijds hou ik ook heel veel van experimenteren. Zodoende werd het een lettertype dat blijft afwijken en provoceren.”

Wie een klant als USA Today, met een oplage van zo’n slordige 2,3 miljoen exemplaren, in zijn portefeuille heeft, mag zich gelukkig prijzen. “Nadat ik hen materiaal had toegestuurd, heeft het toch nog in totaal zes jaar geduurd vooraleer ze toehapten. Nu gebruiken ze mijn Gulliver, net zoals Het Laatste Nieuws.” UNGER is nooit op de redactie van USA Today geweest. “Neen, dat is niet gebruikelijk, je dacht toch niet dat ik op een flesje champagne werd getrakteerd? (lacht)”

In Frankrijk is UNGER un artiste, in Groot-Brittannië an artist, in Duitsland ein Künstler en in Nederland een ontwerper. “Nederlanders zijn nu eenmaal nuchter en vinden dat je normaal moet doen. Ach ja, veel artistieke vrijheid heb nu eenmaal niet.”

UNGER houdt van functionaliteit maar een mooie krant kan hem echt wel bekoren. En nu heeft hij een expo in een heuse galerie. “Het ligt niet voor de hand om een tentoonstelling als deze te maken. Ik ben er wel trots op dat ik in Antwerpen, toch de stad van PLANTIN, met Beelden van letters vier letters kan tentoonstellen: de Gulliver, de DTL Paradox, de Capitolium, en de Big Vesta. We tonen ontwerpschetsen en definitieve letters, de letters worden gepresenteerd als beelden en we gunnen de bezoeker een blik op toepassingen in boeken, kranten en bedrijfspublicaties.”

Hij volgt de concurrentie tussen kranten, tv en nieuwe media natuurlijk met grote belangstelling. “Er wordt niet minder gelezen, wel besteden mensen minder tijd aan lezen. Letterontwerpers moeten daarop reageren: hoe kun je in minder tijd toch evenveel lezen, dat is de uitdaging. Over vijftig jaar zijn er zeker nog kranten. Ze zullen wel totaal anders zijn.”

Links
www.typeansich.be/gerardunger
www.gerardunger.nl

Type An Sich